“Frato de Dormo” devus scii pli pri muziko

Revulo — Wed, 24 Aug 2022 02:07:00 GMT

Serĉinte en la reto profundan diskuton pri la libro “Schlafes Bruder” de la aŭstra aŭtoro Robert Schneider, kaj trovinte neniun, mi mem filozofiumos pri ĝi.

Amiko rekomendis al mi ĉi tiun novelon, ĉefe pro unu ĉapitro, kiu priskribas duhoran orgenan recitalon. Li legis ĝin en la originala germana lingvo, sed mi devis legi la anglan tradukon, kiu estas bone farita kaj uzas riĉan vortprovizon.

(La sola manko de la traduko estas detalo pri interpunkcio: streketoj, kiuj devus esti apartigitaj per spacoj ambaŭflanke – kiel ĉi tiuj – estas skribitaj sen spacoj–tiel. Mi kritikus ĉi tiun preteratenton kiel amatorecan, sed la vero estas, ke la tradukisto estas bona profesiulo, kiu scias, kion li aŭ ŝi faras, kaj brilas malgraŭ tiu detalo.)

Komence necesis iom alkutimiĝi al la skribostilo (kaj nun mi pensas, ke mi parolas pri la aŭtoro, ne pri la tradukisto): mi sentis, ke la teksto ne fluis, kaj ke la frazoj kaj alineoj estis tro longaj. Sed fine tio ne plu ĝenis min. Verŝajne mi alkutimiĝis, sed mi neniam opiniis ĝin tiel bela, kiel opiniis aliaj.

Mi volis legi rakonton pri muzikisto, kiu suferas tiel, kiel suferus tipe talenta artisto, al kiu mankas mono aŭ sana medio… en la reala vivo. (Ekzemple, la serĉado de vere bona instruisto en sia urbo.) Bedaŭrinde, tia realisma rakonto ankoraŭ estas verkenda. Ĉi tie ni havas strangan miksaĵon de fantasta realismo, ankaŭ konata kiel magia realismo.

Mi ja opinias, ke la promesoj de la aŭtoro en la unuaj ĉapitroj ne kongruas kun la strangaj elektoj, kiujn li efektive faras dum la rakonto. Estas nur eta provo administri la atendojn, klare nesufiĉa. Oni povas pardoni al la leganto, se la komenco de la libro ŝajnas komedio; tamen, ĝis la fino, estas klare, ke temas pri tragedio.

Anstataŭ krei filozofian dialogon, la aŭtoro ankaŭ kondukas la leganton tra stranga vojaĝo, en kiu preskaŭ ĉiu ĉapitro traktas nur unu aspekton de la rakonto. Ĉar la aŭtoro konstante ŝanĝas la temon (eĉ kiam ni restas en la sama loko), li povas diri kion ajn li volas, sed plejofte mankas antaŭpreparo, evoluo kaj rezulto. La temoj ŝanĝiĝas tiom ofte, ke la verko legiĝas kiel pikareska romano – kvankam ĝi restas en la sama vilaĝo!

Ekzemple, interalie ĝi devus esti amrakonto, sed ni estas senigitaj je vera amrilato. La amo ekzistas pli frue ol estas home kredinde – ĝi simple estas tie. Ĝi neniam evoluas, ĉar la amanto neniam ekkonas la amaton, aŭ almenaŭ tiaj detaloj neniam estas prezentitaj. La aŭtoro ŝajnas riski, ke la leganto ne prenos la amon serioze – tamen li certe atendas, ke mi sentu ĝin kiel tragedian, sen ke li bonvolu verki eĉ unu dialogon.

Alia ekzemplo: mi volis rakonton pri la ĉefrolulo kaj liaj proksimuloj, sed la roluloj estas supraĵaj, multaj partoj de la rakonto estas nur resume rakontitaj anstataŭ montritaj, kaj la aŭtoro laŭplaĉe deturniĝas al hazardaj, negravaj roluloj. Unu tia okazo troviĝas tuj komence: egoisma akuŝistino, kiu igas la patrinon suferi dum la akuŝo. Tio sugestas temon, al kiu la rakonto neniam revenas. Ĝi povus esti grava, se Elias, la ĉefrolulo, fariĝus orfo. Kiel la aferoj staras, temas nur pri tortursceno, kiun mi devis elteni sen ia rezulto. La akuŝistino malaperas el la rakonto kaj neniam revenas. Sekvi ŝiajn pensojn starigas la tonon por io tute alia: realisma rakonto, sed ĉi tiu ne estas tia. La aŭtoro mensogis al mi. Rimarku ankaŭ, kiom detalaj estas la pensoj de ĉi tiu flanka rolulo kompare kun la preskaŭ tute mankantaj pensoj de la pli gravaj roluloj.

Seksaj kaj skatologiaj detaloj estas disĵetitaj tra la rakonto kiel origano; la plej multaj ne estas necesaj kaj nur igis min dubi pri la gusto de la aŭtoro. Mi ne estas puritano, sed ĉio ŝajnis eksterloka, kvazaŭ misgvidita provo atingi nur supraĵan realismon.

Ekzemple, la virinoj en la vilaĝo interesiĝas pri la peniso de la infana ĉefrolulo. Laŭ mia sperto, la nombro de virinoj, kiuj sincere interesiĝas pri penisoj, estas ekstreme malgranda. Eble la aŭtoro mem havas klaran intereson pri peniso. Ĉi tiu detalo nenien kondukas: ĝi simple malaperas, kaj nenio okazas. Multaj ideoj en la rakonto havas la saman sorton.

Iuj elektoj ŝajnas arbitraj. Ekzemple, komence la patrino estas nur “la edzino de Seff”. Atentu, kiam ŝia nomo finfine aperas, kaj diru al mi, kial la aŭtoro elektis informi nin nur tiam. Mi ne scias la kialon, ĉar en tiu momento ni ne proksimiĝas al ŝi. Poste ŝi denove fariĝas nur “la edzino de Seff”. Kial ĉi tiu rakonto estas prezentita tiel hazarde kaj malorde? Ĉu neniu redaktis ĉi tiun libron?

Eĉ post kiam mi pli bone komprenis, kia libro ĝi estas, mi ankoraŭ deziris pli racian rakonton kun antaŭpreparoj kaj konkludoj. Jen unu ekzemplo: La ĉefrolulo naskiĝas kun flavaj okuloj. Por tio tute ne ekzistas kialo. Li jam sufiĉe diferencis de ĉiuj aliaj por esti traktata malsame; ne necesis aldoni flavajn okulojn al ĉio cetera.

Fine, mi dirus, ke la priskriboj en ĉi tiu libro estas tre bona provo, sed laŭ mia opinio ili tamen ne atingas la nivelon de vere bonaj priskriboj.

Sub ĉi tiu linio estas kelkaj malkaŝoj pri la intrigo, sed ne multaj, vere.

Kiel komponisto mem, mi povas diri al vi, ke la superhoma aŭdkapablo de la ĉefrolulo ne estas realisma por iu ajn, kiu iam miksis muzikon. Tio jam ne estas aŭdado, sed tute aparta sensorgano. Unue, la intenseco de la priskribataj sonoj ege varias, kaj la aŭtoro ne konsideras maskadon. Se vi povus aŭdi tridek arbojn en la vento kvazaŭ vi starus apud ĉiu el ili, vi jam ne povus aŭdi ion alian, des malpli la sangajn vaskulojn de malproksimaj estaĵoj. La arboj jam kreus blankan bruon, kiu maskus ĉiun signalon kun simila intenseco. Ni ne povas precizigi, kio diferencas en li. Ĉu temas pri lia timpano, kokleo, cerbo, ekstera orelo, aŭ io alia? Do la ĝenro estas fantazio, ne sciencfikcio. Se la aŭtoro konas psikoakustikon, tio ne montriĝas.

Alia grava kritiko: ĉar temas pri granda komponisto, superhoma aŭdkapablo estas tute sensignifa. Ne utilas komponi muzikon, kiun povas percepti nur Superman. Muzikkomponado bezonas homan aŭdon, ne superhoman. Memoru, ke la plej grava komponisto en la klasika repertuaro estis surda. La super aŭdkapablo de Elias neniam kondukas al io; enamiĝi al la fora korbatado de iu ŝajnas al mi same kruda kiel pasio por ties ronda postaĵo.

Eble la ideo pri super-aŭdado devenas de ofta miskompreno pri la arto de komponado. En malproksimaj jarcentoj muziko estis difinita kiel “la arto krei emocion per sono”; en la dudeka jarcento aperis pli bona difino, kiu simpligis tion al “la arto de sono”. Sed ankaŭ ĉi tio ŝajnas al mi iom erara. Mi opinias, ke muziko vere estas “la arto de simboloj transdonataj per sono”. Bach, universale akceptata kiel la plej granda komponisto, estas bonega ekzemplo pro la abstrakta nivelo de lia muziko: ĝi estas granda pro siaj simboloj kaj la rilatoj inter la voĉoj, ne pro la sono mem. La sono mem estis tiel malgrava por la muziko de Bach, ke ĝi povas esti ludata per ajna instrumento aŭ instrumenta grupo. Tial ni povas diri, ke Bach ne bone verkis por la homa voĉo: li traktis la voĉon kiel ajnan instrumenton. Sopranvoĉo, violono, hobojo – ĉio estas sama.

Klasika muziko estas la muziko, kiu evoluigis la teknikojn necesajn por rakonti longajn, abstraktajn historiojn per sono. (La aliaj muzikoj ne faris tion.) Tial klasika muziko postulas atenton: se oni maltrafas du minutojn de simfonio, mi certas, ke oni jam ne komprenas, kio okazas. Debussy malkonsentus, sed tio estas ĉar li estis la unua, kiu inventis propran manieron rakonti abstraktajn historiojn per sono. Li malamis, ke oni nomis lin impresionisma komponisto, kaj insistis, ke li estas simbolisto.

Sed komence de la dudekunua jarcento ni bedaŭrinde troviĝas en epoko, kiam muziko estas nur ia sono – sonkoloro estas la sola parametro de sono, kiun ordinaraj homoj komprenas. Antaŭ hiphopo, la publiko ankoraŭ postulis melodiojn; nun homoj fariĝis tiel barbaraj, ke ili postulas nur tamburojn – simplajn, ripetemajn tamburojn, ne rafinitajn. Eĉ la bastarda arto de film-muziko, kiu iam estis riĉa je simboloj, nun nur plenigas la fonon; filmistoj, kiuj ne komprenas la potencon de muziko, malpermesas al ĝi altiri atenton. (Ĉiuj bonegaj film-muzikoj ja altiras atenton.) Nu, kiam civilizacio ankoraŭ ekzistis, el la kvar parametroj de sono (kaj eble estas multaj pli), sonkoloro ĉiam estis la malplej grava kaj plej supraĵa. Nun ŝajnas, kvazaŭ nur sonkoloro ekzistus. Homoj aŭdas nur la surfacon; ili eĉ ne scias, ke simboloj eblas.

En klasika muziko, sonkoloro estis la lasta teritorio konkerita. En la nuna popmuziko, ĝi estas la sola elemento perceptata. Eĉ la percepto de ritmo estas senfortiĝinta. La merkatikistoj tiel projektis la degeneron de popmuziko, ke transiro al tradicia muziko fariĝis neebla.

Ĉiuokaze, revenante al la libro, ŝajnas al mi, ke Elias ricevis sian eksterordinaran aŭdkapablon pro kontakto kun ŝtono en la lago – kio memorigas pri “2001”. Sed la rakontanto daŭre parolas pri donaco de Dio… Nu, lasu al la eksterteranoj la meriton! (Tamen religieco estas parto de la tragedio de ĉi tiu vilaĝo.)

Kiel ŝatanto de klasika muziko, mi povas atesti, ke oni povas esti traktata malsame dum la tuta vivo ankaŭ sen esti infana basso profondo. Sed almenaŭ la basvoĉo ebligis al nia supermuzikisto kanti ion ajn en ajna oktavo. Denove, nenio el tio rilatas al la arto komponi muzikon.

Same tute absurda estas la ideo, ke komponisto povas evolui sen instruisto, sen lecionoj, sen libroj, sen ekzemploj, sen aŭskulti grandan muzikon – unuvorte, sen sana medio. En muziko ni staras sur la ŝultroj de gigantoj same kiel en ĉiu alia fako. Eble la rakonto kortuŝas iujn, sed ĝi nur gloras la ideon de kruda talento, kaj mi certas, ke tio estas malĝusta maniero kompreni geniojn. Preskaŭ ĉiu genia komponisto estis profunde mergita en muziko ekde infanaĝo. La plej multaj komponistoj, kiujn ni nun konsideras genioj, fariĝis si mem nur post vivdaŭro en muziko kaj verkado de grandegaj kvantoj da negravaj verkoj. Brahms bruligis pli da muziko ol li publikigis. Beethoven verkis dekojn da alternativoj por partoj de la Naŭa Simfonio. Estu certa: se ni ne havus la duan duonon de la komponaĵoj de Mozart, ni ne tiom parolus pri li hodiaŭ. La kvina simfonio de ĉiu komponisto estas multe pli bona ol lia unua. Majstraĵoj ĝenerale venas de pli aĝaj komponistoj, kiuj iom post iom pliboniĝas; Bach, Mozart, Beethoven, Dvořák, Wagner, Ravel, Debussy kaj Rachmaninoff estas bonegaj ekzemploj. Schumann, Chopin, Stravinsky kaj eble John Williams estas esceptoj – sed eĉ ili ne malboniĝis; ili simple malfacile sukcesis fariĝi eĉ pli bonaj ol la genioj, kiuj ili jam estis en junaĝo.

Realisma rakonto bezonus alternativajn realaĵojn por montri la diferencon en la vivo de nia talenta komponisto: unue kun taŭga trejnado kaj medio, poste tragedie sen ili. La tragedio ne estus manko de rekono, kiel en ĉi tiu romano, sed la potencialo, kiu neniam disvolviĝis. Jen la vera rakonto, kiu devas esti rakontita, ĉar ĝuste tio okazas en la realo.

Kial tio gravas? Nu, en la muzika mondo ekzistas submondo konsistanta el uloj, kiuj opinias sin genioj kaj tial kredas, ke ili NE DEVAS lerni muzikon, por ke edukado ne difektu ilian unikan originalecon. Ili fieras ludi tiel, kiel ili ludas, sen iam ricevi lecionon. Ili fieras ne scii legi muziknotojn (kio fakte estas tre simpla), kaj ne esti studintaj harmonion, komponadon kaj tiel plu. Clint Eastwood fieras pri tio, ke li komponas muzikon por siaj filmoj, kvankam fakte li nur zumis kelkajn melodifragmentojn al bonega orkestranto. Ne necesas diri, ke la plimulto de tiuj homoj trompas sin pri siaj propraj atingoj. Kaj hodiaŭ ili opinias, ke ili povas mem edukiĝi per la reto; ili tute ne komprenas la gravecon de muzik-instruisto. Mi ne pensas, ke ekzistas alia kampo, en kiu nescio povas esti tiel facile konfuzita kun talento. Bedaŭrinde, ĉi tiu libro estas plia ekzemplo de tia pensado.

Fine, la rutina, senpersona maniero rakonti la eventojn ne kreas la senton de viva, spiranta vilaĝo. Pli bona vilaĝo bezonas ripetiĝon kun okazaj ŝanĝoj; do provu unu el la libroj pri Don Camillo de Giovanni Guareschi – ili ankaŭ plenas je viglaj dialogoj.

Ĉar “Brother of Sleep” prezentas nur nerealisman mondkoncepton kaj ne estas aparte amuze legi ĝin, mi rekomendus preterlasi ĝin, kondiĉe ke vi havas ion pli bonan por legi. Sed se la alternativo estas ŝalti la televidilon aŭ komputilon, tiam legi la romanon estas pli bone.

Revulo's blog (Artikoloj pri novel review)

“Frato de Dormo” devus scii pli pri muziko